و اختلاف الحيتان فى البحار الغامرات و تلاطم الماء بالرّياح العاصفات ؛ « 1 » خداوند از ناله دل‌خراش حيوانات وحشى بيابانها آگاه است ؛ از گناهان بندگان خود در خلوتها اطلاع دارد ؛ حركت مرموز ماهيان را در درياهاى مواج مىداند و از چين و شكنهاى آبها به وسيله بادهاى تند مطلع است . » دلايل علم بىپايان او دانشمندان و متكلمان از راه‌هاى گوناگونى علم و اطلاع خداوند را از ذرات و پديده‌هاى جهان و رموز هستى ثابت كرده‌اند و ما از ميان آنها ، به دو دليل اشاره مىكنيم : 1 . آفريننده يك دستگاه ، قطعا از تمام ريزه‌كاريهاى آن آگاهى كامل دارد . آيا مىتوان گفت : سازنده يك هواپيما از قسمتهاى علمى و فنى آن بىخبر بوده است ؟ ! يا نويسندهء يك دايرة المعارف از محتويات آن بىاطلاع است ؟ ! در مباحث گذشته بيان كرديم كه اگر وجود يك مصنوع از وجود صانع و سازنده خود حكايت مىكند ، همچنين صفات مصنوع ، بر صفات ويژه صانع و پديدآورندهء آن گواهى مىدهد . هرگاه مصنوعى براساس نقشه و اندازه‌گيرى و دقت و بررسى و نظم و ترتيب آفريده شود ، حتما آفريننده آن ، فرد عالمى بوده كه خود را با علم وسيع خويش پديد آورده است .

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، عبده ، خطبهء 193 .